با ژیژک در سینما:3-تحلیل بزرگراه گمشده

با ژیژک در سینما:3-تحلیل بزرگراه گمشده

در قسمت سوم از سری تحلیل های «با ژیژک در سینما» به بررسی فیلم بزرگراه گمشده ساخته ی دیوید لینچ می پردازیم:
در ابتدای فیلم «تویین پیکس: آتش با من گام بردار» صحنه ای هست که خود لینچ هم در آن بازی می کند. او در فرودگاه و هنگام استقبال از کارآگاهان آنها را به دختری معرفی می کند؛ دختری با لباس قرمز یک دست و رز آبی کوچکی بر سینه در حال انجام حرکاتی شبیه رقص. در صحنه بعد کارآگاه همه ی حرکات و نشانه های رفتاری آن دختر را برای دستیارش تحلیل می کند. مثلا دست درون جیب را نشانه ی این می داند که قضیه با مواد مخدر در ارتباط است و به همین منوال همه ی نشانه ها را توضیح می دهد تا وقتی که به قسمت رز آبی رنگ می رسد. کمی فکر می کند و اعتراف می کند که این بخش را نمی توان تحلیل کرد. این سکانس از تویین پیکس نمونه ای است از برخورد مخاطب و منتقدان (به عنوان مخاطبانی که ابزار تحلیل در اختیارشان است مانند کارآگاه و دستیارش) با سینمای لینچ و تلاشی که همواره برای درک رمز و رموز آن انجام می دهند. برخی صحنه ها را مثل آن کارآگاه تویین پیکس، نمی توان تحلیل کرد و صرفا می شود از نحوه اجرای آن لذت برد بدون آنکه معنای آن درک شود. از آنجایی که درهم‌تنید‌گی خیال و واقعیت یکی از درون‌مایه‌های مهم آثاراین کارگردان بزرگ بوده، نقد روانکاوانه بر روی سینمای لینچ بیش از همه تحلیل ها کارکرد داشته است. اگرچه خود لینچ این نوع نقد را برنمی تابد چرا که در نظر او روانشناسی رمز و راز را از بین می برد و کیفیت جادویی ذهن را ویران می سازد. در نظر لینچ روانشناسی، ذهن انسان را طبقه بندی می کند و بر اساس تعاریف مشخصی به تحلیل آن می پردازد و به این ترتیب امکان جست وجوی بی پایان در قلمرو ذهن را از بین می برد. اما اسلاوی ژیژک به عنوان چهره شاخص نظریه فیلم و نقد روانکاوانه با قبول سلطه ی روان کاوی و با ابزارِ مفاهیم لاکانی چنان قاطعانه سراغ سینمای لینچ رفته و چنان همه جانبه به آن پرداخته است که گویی فهم این سینما خارج از نظام لاکانی امری ناممکن است. سینمای لینچ، سینمای غیاب است که در آن توهمِ « هیچ چیز خودش نیست» به مخاطب عرضه می شود و وهم چنان در تمام اجزا تسری می یابد که صراحتش واقعی جلوه می کند. در این زمینه دستاورد اصلی ژیژک همین تبین مفهوم امرِ واقعی است که نمود آن در دنیای لینچ بیش از همه کارگردانان معاصر آمریکا بوده است. یعنی نشان دادن دنیایی بدون فرم و ساختار و پر از چرک و کثافت و رمز و راز در کنار دنیای به ظاهر خوش و خرم و متمدن یا لااقل دنیایی که قوانین آن فهم می شود. تحلیل ژیژک از این جنبه، بخش عمده ای از سویه های نامتعارف جهان لینچ را نشان می دهد و به آن عمق می بخشد. مثلا ژیژک ضمن انتقاد از دیدگاه رایجی که بزرگراه گمشده را در «حد فیلمی درباره سینما» فرومی کاهد ، فیلم را در بطن مفهوم پدر سالاری(به تعبیرخودش زنِ محصول پدرسالار) درون تفاسیر روانکاوانه مورد نقد قرار می دهد و در کنار پیچیدگی ذاتی تفسیرش به اجرای عامیانه این پیچیدگی هم می پردازد و این جنبه های عامیانه را نه برای رعایت حال مخاطب و جلوگیری از خستگی خواننده، که برای به بازی گرفتن پیچیدگی به کار می گیرد تا مخاطبی را که جذب اثری پیچیده و لذت بخش شده را به بازی بگیرد و فریب دهد. نقد ژیژک همچون خود بزرگراه گمشده عمل می کند و در نهایت روان کاوی را و شیوه ی تحلیل خود را نیز به بازی گرفته و از این طریق با اعتراف به دامی که گسترده از آن می رهد و مخاطبش را نیز دعوت به بازخوانی مکرر برای اِعمال بازی های دیگر می کند. کاری که لینچ هم در بزرگراه گمشده انجام داده و با به بازی گرفتن جدیتِ پیچیدگی غیرخطی اش، چنان مرزبندی امرِ واقع را در بافت فیلم در هم آمیخته که نمی توان مرز دقیقی برای جدیت و هجو قائل شد. با بارها خواندن نقد اسلاوی ژیژک در قالب کتاب « هنر امر متعالی مبتذل» و بارها دیدن بزرگراه گمشده می توان به این نتیجه رسید که هر دوی اینها با روشهای متفاوت اما نتیجه یکسان ما را در برابر خود همان کارآگاهی می خواهند که راز رز آبی را نفهمید.

ویدیوی تحلیل کوتاه ژیژک بر بزرگراه گمشده با زیر نویس فارسی اختصاصی پتریکور:

Latest

تحول شخصیت در فیلم «پرنده رنگین» ساخته‌ واتسلاو مارهول

واهمه‌های با نام و نشان! واتسلاو مارهول در آخرین فیلم خود، پرنده رنگین که بر اساس رمانی به همین نام اثر یرژی کوشینسکی ساخته‌شده، داستانِ...

کنکاش ناتمام ساعدی

غلامحسین ساعدی از «بادِ جن» تا «دایره مینا» اینکه حضور غلامحسین ساعدی در سینمای ایران باعث پیدایش «موج نوی سینما» و یا بخشی از دگرگونی‌های...

گفتگو با کوئنتین تارانتینو؛ زندگی و مرگ در لس آنجلس

شاید تصور آنکه دو نامِ به‌ظاهر متناقض برگرفته از دو سنت سینمایی متفاوت در کنار هم به‌عنوان محبوب‌ترین فیلم‌های یک مجله‌ی سینمایی فارسی‌زبان در...

بهترین فیلم‌های سال 2020 به انتخاب منتقدان و نشریات خارجی

این لیست به‌تدریج تکمیل می‌شود. بهترین فیلم‌های دهه (۲۰۱۹-۲۰۱۰) به انتخاب منتقدان بین‌المللی و نشریات خارجی بهترین فیلم‌های سال 2019 به انتخاب منتقدان...

نگاهی به فیلم «ناگهان درخت» ساخته‌ صفی یزدانیان

پسانوگرایی با طعم افسوس ایده‌های نظریِ سینما همان‌قدر که راهگشا هستند به همان اندازه می‌توانند مرزبندی اثر هنری را به محدوده‌ی خطرناکی سوق دهند که...

حادثه محرک در فیلم «دادگاه شیکاگو هفت» اثر آرون سورکین

مخالف‌های دوست‌داشتنی رابرت مک‌کی در کتاب مشهورش «داستان»، حادثه محرک را موتور محرکه‌ای می‌داند که سبب بر هم زدن توازن موجود در زندگی «شخصیت» داستان...

Read More

Comments

دیدگاه شما

لطفا دیدگاه خود را وارد نمایید
نام خود را وارد کنید