با ژیژک در سینما: 8- سیری در «سولاریس» و «استاکر» تارکوفسکی

با ژیژک در سینما: 8- سیری در «سولاریس» و «استاکر» تارکوفسکی


اسلاوی ژیژک در این ویدیو-مقاله با توجه به مضامین بسیاری از فیلمهای علمی- تخیلی به خصوص دو فیلمِ مهم تارکوفسکی در این ژانر، یعنی «سولاریس» و «استاکر»، به جهان مجازی تخیلات می‌پردازد. در «سولاریس» بر ایده‌ی ماشینِ «اید»1 یا «نهاد» -یعنی شیء یا وسیله‌ای که توانایی جادوییِ تبدیل مستقیم درونی‌ترین آرزوها، امیال و حتی احساس گناهان ما را به واقعیت دارد- تمرکز می‌کند و در «استاکر» به منطقه‌ی ممنوع/مقدسی می‌پردازد که اگر سوژه بتواند به درونش نفوذ کند، آن‌وقت میل/آرزویش برآورده می‌شود.
از نظر ژیژک، در سینمای تارکوفسکی، «استاکر» در تقابل با «سولاریس» قرار می‌گیرد؛ به طوری‌که در «استاکر»، انسداد به ناممکن بودنِ تحقق حالتی از باورِ ناب ارتباط پیدا می‌کند و برعکس در سولاریس مسأله، افراط در تحقق امیال است؛ یعتی حالتی که آرزوهای شما حتی پیش از آن‌که درباره‌ی آن‌ها فکر کنید متجسم می‌شوند. ژیژک، انسداد در «استاکر» را در این می‌داند که هیچ‌وقت به مرتبه‌ی باور و آرزوی معصومانه و خالص نمی‌توان رسید. به طوری‌که اتاق، آرزوها را برآورده می‌کند، اما فقط برای معتقدانی که بتوانند مهمترین و خالص‌ترین آرزوی خودشان را فرموله کنند و به همین دلیل است که وقتی آن سه ماجراجو به آستانه‌ی اتاق می‌رسند از وارد شدن به آن می‌ترسند، چون مطمئن نیستند امیال/آرزوهای حقیقی‌شان چیست. (همان‌طور که یکی از آنان می‌گوید، مشکل اتاق این است که چیزی که فکر می‌کنی آرزو  کردی را برآورده نمی‌کند و آرزوی مؤثری که ممکن است از آن بی‌خبر باشی را محقق می‌کند.) برعکس، ژیژک انسدادِ سولاریس را در خلاصی از تجسمِ هسته‌ی تروماتیک فانتزیِ سوژه می‌داند؛ جایی که آنچه تجسم یافته، نه میل واقعیِ مرد که احساس گناهی است که او را رها نمی‌کند.

ترجمه شده و زیرنویس در مجله فرهنگی هنری پتریکور
دیگر ویدیو-مقاله‌های پتریکور


1- Id-Machine

Latest

درباره «ویتالینا وارلا» نوشته ژاک رانسیر

اصل این متن به زبان فرانسه در شماره صد و پانزدهم مجله ترافیک در سپتامبر 2020 منتشر شده و ترجمه‌ی زیر از برگردانِ انگلیسی...

تحول شخصیت در فیلم «پرنده رنگین» ساخته‌ واتسلاو مارهول

واهمه‌های با نام و نشان! واتسلاو مارهول در آخرین فیلم خود، پرنده رنگین که بر اساس رمانی به همین نام اثر یرژی کوشینسکی ساخته‌شده، داستانِ...

کنکاش ناتمام ساعدی

غلامحسین ساعدی از «بادِ جن» تا «دایره مینا» اینکه حضور غلامحسین ساعدی در سینمای ایران باعث پیدایش «موج نوی سینما» و یا بخشی از دگرگونی‌های...

گفتگو با کوئنتین تارانتینو؛ زندگی و مرگ در لس آنجلس

شاید تصور آنکه دو نامِ به‌ظاهر متناقض برگرفته از دو سنت سینمایی متفاوت در کنار هم به‌عنوان محبوب‌ترین فیلم‌های یک مجله‌ی سینمایی فارسی‌زبان در...

بهترین فیلم‌های سال 2020 به انتخاب منتقدان و نشریات خارجی

این لیست به‌تدریج تکمیل می‌شود. بهترین فیلم‌های دهه (۲۰۱۹-۲۰۱۰) به انتخاب منتقدان بین‌المللی و نشریات خارجی بهترین فیلم‌های سال 2019 به انتخاب منتقدان...

نگاهی به فیلم «ناگهان درخت» ساخته‌ صفی یزدانیان

پسانوگرایی با طعم افسوس ایده‌های نظریِ سینما همان‌قدر که راهگشا هستند به همان اندازه می‌توانند مرزبندی اثر هنری را به محدوده‌ی خطرناکی سوق دهند که...

Read More

Comments

1 دیدگاه

دیدگاه شما

لطفا دیدگاه خود را وارد نمایید
نام خود را وارد کنید