انواع نقد در سینما

0
نقد در سینما

با نگاه تاریخی به مقوله هنر درمی یابیم که کم وبیش شناختِ هنر و نقدِ هنر تعریفی مشابه هم داشته اند. یعنی نقد هنری، زیبایی شناسی، هنرشناسی و ابداع هنری همگی یک مبحث را تشکیل می داده اند. به همین سبب تا دوره ی رنسانس هنرمند را کسی می دانسته اند که هم هنر را بشناسد و هم بتواند اثر هنری خلق کند، اما با اختراع چاپ و گسترش رسانه های چاپی و پس از آن با آغاز عصر انقلاب صنعتی و پیدایش مدیوم هایی چون عکاسی (در قرن نوزدهم) و آن گاه اختراع رسانه های صوتی و تصویری تدریجاً این دو حوزه از هم جدا شدند. البته در هر دوره ای تلقی متفاوتی از نقد و یا کار منتقد هنر وجود داشته است. مثلاً بین مفهوم امروزی نقد با مفهوم سنتی آن تفاوت زیادی وجود دارد به ویژه این که این تفاوت بیشتر در شیوه های درک، شناخت و نحوه ی معرفی و یا بررسی (تفسیر) یک اثر هنری است.
در سینما از سه نوع نقدِ قابل تعریف با تعیین حدود کلی می توان نام برد. اولی ریویو (Review) است که می‌شود اسمش را به فارسی مرورنویسی گذاشت و موقعی نوشته می‌شود که فیلم قرار است اکران بشود و مخاطبِ این نوشته کسی‌ است که هنوز فیلم را ندیده و قرار است براساس این نوشته به دیدن فیلم ترغیب شود یا از دیدنش صرف‌ نظر کند. این کارکردِ مرورنویسی‌های‌ منتقدان بزرگی مثل «رزنبام» و «اتکینسن» و در گذشته «ایبرت» در فضای نقد بوده و هست که اغلب در روزنامه‌ ها و هفته ‌نامه‌ ها چاپ می‌شوند. در ایران و به خصوص بعد از رشد شبکه های اجتماعی جریان اصلی نقد فیلم متعلق به این گروه است. یعنی مرورنویسانی که در بهترین حالت با متنی دلربا داستان فیلم را تا جایی که به کلیت آن لطمه ای نخورد، تعریف و تا حدودی تحلیل می کنند. چیزی که در مرورنویسی مهم است، بلاغت است و منتقد باید با استفاده از فنونِ بلاغی بتواند شما را متقاعد کند که فیلمی خوب یا آنکه بد است.
شیوه‌ی دوم نقدی‌ است که اغلب در ماه ‌نامه ‌ها و فصل ‌نامه‌ ها چاپ می‌شود و پیش‌فرض‌ شان این است که مخاطب فیلم را دیده و حالا این نقد، قرار است حدی از آگاهی مختص به سینما را‌ به مخاطب بدهد و چرایی خوب یا بد بودن فیلم را روشن کند. یعنی مخاطب را با نکاتی از فیلم آشنا کند که وقتی فیلم را دیده، ممکن است متوجه ‌شان نبوده باشد. کاری که در دهه ۶۰ در مجله «مووی» حتی در مرامنامه و ساختار فعالیت شان هم قرار گرفت و تئوریزه شد. مرامنامه ای که «ویکتور پرکینز» آن‌ را نوشت. او در مورد نقد فیلم در این مرامنامه می گوید: «نقدِ خوب از نظر من نقدی نیست که زاویه‌ی دید مشابه و موافقی مثل زاویه‌ی دید من به فیلم داشته باشد؛ بلکه نقدی ا‌ست که نکاتی را درباره‌ی فیلم به من یادآوری کند و من را در معرض نکاتی قرار بدهد که من بعد از پنج یا شش‌بار دیدن آن فیلم هم متوجه‌ شان نشده‌ام.»
نشریه مووی با منتقدانی چون «رابین وود، ایان کامرون و مارک شیواس» با روندی که در پیش گرفت در پی این بود که نشان دهد کارِ نقد فیلم تربیت ذائقه و سلیقه‌ی تماشاگر نیست، بلکه کارش آگاهی ‌بخشی است؛ حتی اگر آگاهی‌ دادنش در مورد این‌که «چرا یک فیلم بد است» با ذائقه، یا درواقع سلیقه‌ی شخصی ما به عنوان مخاطب جور درنیاید. البته کاری که نشریه« مووی» انجام داد بیشتر نقد میزانسن و نقد تکنیکال سینما بود که بعد ها تحلیل محتوایی اثر هم به آن پیوست شد که البته این تحلیل هم از درونِ گفتمانِ نقدِ هنری بیرون آمده بود و حوزه های علوم انسانی را یا در بر نمی گرفت و یا بر آنها تاکیدی نداشت.
شکلِ سومِ نقد، نقدِ مبتنی بر نظریه است که خاستگاهش عمدتاً آکادمی‌هاست و از بزرگترین متفکرانش می توان به استنلی کاول، ژیل دلوز، اسلاوی ژیژک و ژاک رانسیر و…اشاره کرد. در این نوع نقد، از آن‌جا که متفکر یا نظریه‌پرداز الزام و اجباری ندارد که بلافاصله بعد از دیدن فیلم درباره‌اش بنویسد، فیلم را در چارچوب گسترده‌ی فرهنگی، هنری، سیاسی و تاریخی ارزیابی می‌کند و یک سال از زندگی‌اش را صرف این فیلم می کند تا یک تحلیل مفصل چهل‌صفحه‌ای درباره‌اش بنویسد. این تحلیل چه به لحاظ سطح و عمق و چه به لحاظ نویسنده و خواننده، لزوماً با آن دوتای اول یکی نیست. یعنی کسی که مرورنویسی‌ها یا نقدهای «سایت اند ساوند» را می‌خواند لزوماً ممکن است نقد‌هایی را که موسسه‌ی فیلم بریتانیا منتشر می‌کند نخواند و یا برعکس.
این سه سطح متفاوت در نقد فیلم به موازات هم و درعین‌حال مستقل از هم کارِ خودشان را انجام می دهند و کارکرد دارند و بنابه میزان افرادی که در جامعه ی هدفشان تعریف شده، مخاطب دارند.

دیدگاه شما

لطفا دیدگاه خود را وارد نمایید
نام خود را وارد کنید