معرفی فیلم «فانوس دریایی» ساخته‌ی رابرت اگرز

0
فانوس دریایی رابرت اگرز
آنگاه پرومتئوس خود را به کوه المپ رساند و چند اخگر آتشین از «چرخ خورشید» ربود و در یک رازیانه‌ی غول پیکر به زمین آورد. پس خشم زئوس نازل شد و به فرمانش پرومتئوس دستگیر و به ستونی از سنگ در کوه‌های قفقاز زنجیر شد و عقابی غول آسا هر روز جگر او را پاره‌پاره می‌کرد…

اگر «جادوگر»[۱] (۲۰۱۵) سفری به جهانِ داستانی و جن‌زده‌ی ناتانیل هاوثورن[۲] در نیو‌انگلند بود، «فانوس دریایی» با زبان تاریخی و منسوخ شده‌اش و همچنین جزییاتِ داستانِ دریاییِ قرن نوزدهمی‌اش متعلق به قلمروی هرمان ملویل است. دومین فیلم رابرت اگرز کابوسی است در دلِ امواج خروشانِ دریا و صخره‌های خاکستری که سر و صدای مرغانِ نوروزی‌اش خبر از شومی موقعیتی می‌دهند که سالها پیش پرندگانِ هیچکاک پیام‌آور آن بودند. داستانی دوزخی درباره‌ی دو نگهبانِ برج فانوس دریایی – توماس ویکِ پخته و کارآزموده با بازی بی‌نظیر ویلم دفو و افریم (توماس) وینسلوی خام و تازه‌وارد با بازی رابرت پتینسون – در نیو‌انگلندِ قرن نوزدهم و در جزیره‌ای دور‌افتاده در اقیانوس اطلس. فیلمی که به لحاظ زیبایی‌شناختی آشکارا و آگاهانه دِمُده است (متعلق به زیباشناسیِ اکسپرسیونیستی و سینمای صامت حتی در نسبت ابعادِ تصویرِ مشابه با «طلوع» مورنائو) با فیلمنامه‌ای پر از دیالوگ‌هایِ استعاری به زبان انگلیسی باستانی که از منابعی مثل رمان‌های دریایی ملویل به خصوص «موبی دیک» و همچنین یادداشت‌های روزانه‌ی نگهبانان برج‌های فانوس دریاییِ قرن نوزدهم استخراج شده است. با فضایی آکنده از احساس خفگی و اندوه و البته تعلیق که تهدید‌ی از جنس دریا دارد. با جنونی در به تصویر کشیدنِ دو شخصیت اصلی که در تلاشند تا ضمن غلبه بر تهدیدِ قریب‌الوقوع برخاسته از حسِ مالکیت، نیاز، بی‌اعتمادی و خشمی که به هیچ‌کدامشان رحم نخواهد کرد، وظایف مربوط به شغل خود را همچون یک آیینِ سفت و سختِ مذهبی به انجام برسانند.
در فیلم، فعل و انفعال میان دو شخصیتِ مرد به تدریج حول یک معما و مک‌گافین شکل می‌گیرد- اینکه چه چیزی در بالای برج فانوس می‌تواند باشد که از آنِ توماس است و فقط اوست که حق دارد وارد آن قلمرو شود- که به سان تنشی ادیپوسی بین جوانِ تازه‌کار در برابر فیگورِ پدر نمایش داده می‌شود. دفو با چهره‌ای زمخت، محاسنی بلند همچون پوزئیدون (خدای دریاها) و البته با طریقه‌ی صحبت کردنش، بهترین بازنمایی از یک شخصیت مبهم و نمادینِ اسطوره‌ای و همچنین کلیشه‌ای از یک اقتدارگرای کهنه‌کار (پدر) را در معرض دید بیننده قرار می‌دهد. البته طراحیِ چهره‌ی دو شخصیتِ اصلی را می‌توان برگرفته از نقاشی «دو ملوان»ِ آلبرت ادلفلت[۳] هم دانست. در ادامه طمع افریم (پتینسون) برای یافتن آن «چیز» است که ما و توماس پیر (دفو) را در مسیر مصیبتی قرار می‌دهد که از همان ابتدا مرغان دریایی خبرش را داده بودند. با ورود پری دریایی، پیدا شدنِ مُرده‌ی یک چشم در زیر آب و در نهایت شاخ‌هایی که روی سرِ توماسِ پیر می‌بینیم نقطه‌ی اتصال فیلم به نوشته‌های لاوکرافت[۴] و ساب ژانرِ وحشت لاوکرافتی نیز برقرار می‌شود و به این ترتیب فیلم دائماً معنایی متفاوت را جعل می‌کند تا بتواند مخاطبِ ناآگاهش را همگام با وینسلو به بالای آن برج و مشاهده‌ی آن «چیز» ازلی ابدی برساند. اما آنچه در کنار نقش‌آفرینیِ بازیگران و فیلمنامه‌ی پیچیده‌ی اگرز، این کابوسِ دریایی را تکمیل می‌کند، سبک مبتکرانه‌ی فیلم است؛ ابتکار عملی که نه فقط در فیلمبرداری و طراحی صحنه، بلکه در صدابرداری و نیز موسیقیِ دوزخی مارک کوروِن نیز یافت می‌شود که ترکیب جادویی آن با غرش شیپور اعلام خطر مه گرفتگی، هم نحس و هم به غایت مرگبار است. رنگ نماهایی که جارین بلاشکه، مدیر فیلمبرداریِ اگرز ثبت کرده، اغلب دارای پس‌زمینه‌ای از سایه‌رنگ‌های جوهری، زغالی و گچیِ توامان است که رنگ سیاه‌قلم‌های «گوستاو دوره»[۵] در «منظومه‌ی دریانورد کهن» اثر ساموئل کولریج را به یاد می‌آورد.

دو ملوان
«دو ملوان» اثر آلبرت ادلفلت

اینگونه است که «فانوس دریایی» موفق می‌شود از دلِ افسانه‌ها و اسطوره‌های یونانی و داستان‌های دریایی و کشکولی از هنر قرن نوزدهمی و زیباشناسی سینمای صامت، با نوار بی‌پایانی از تصاویر شوم، سقوطِ وهم‌انگیز دو شخصیتِ خود در جاده‌ی بی‌انتهای جنون را با جزئیات فراوان به نمایش بگذارد و این ادعا که اگرزِ سی و شش ساله یکی از خاص‌ترین و جسور‌ترین کارگردانانِ حال حاضر سینمای مستقل آمریکاست را بیش از پیش تایید کند.


فانوس دریایی رابرت اگرزفانوس دریایی
The Lighthouse
کارگردان: رابرت اگرز
فیلمنامه: رابرت اگرز، مکس اگرز
بازیگران: ویلم دفو، رابرت پتینسون…
مدت زمان فیلم: ۱۰۹ دقیقه
سال اکران: ۲۰۱۹

لینک دانلود فیلم فانوس دریایی به همراه زیرنویس فارسی در کانال تلگرام پتریکور قرار گرفته است.


[۱] The Witch
[۲] Nathaniel Hawthorne
[۳] Albert Edelfelt
[۴] H.P. Lovecraft
[۵] Gustave Doré

دیدگاه شما

لطفا دیدگاه خود را وارد نمایید
نام خود را وارد کنید