یکی از جنجالی‌ترین خبرهای جشنوارۀ کن امسال، بازگشت شما به جشنواره و حاشیه‌هایی بود که پیرامون آن شکل گرفت. اما شاید من دیوانه شده باشم، چون ترجیح می‌دهم فقط دربارۀ فیلم جدیدتان، که موضوعش یک قاتل زنجیره‌ای است، با شما صحبت کنم. فیلم قبلی‌تان «نیمفومانیاک» (۲۰۱۳)، دربارۀ رابطۀ جنسی بود و فیلم «خانه‌ای که جک ساخت» دربارۀ خشونت است، و احتمالاً از عمد، فیلمی بدون صحنه‌های جنسی است. چرا می‌خواستید فیلمی دربارۀ یک قاتل زنجیره‌ای بسازید؟

صد نفر که چیزی نیست!

با اینکه فستیوال به دلایلی تصمیم گرفت روی بلیت فیلم هشدار «خشونت بی‌پرده» را درج کند — که البته من تا به حال در کن چنین چیزی ندیده بودم — فیلم آن‌چنان هم خشن نیست. البته صحنه‌هایی هست که باعث رنجش برخی خواهد شد، مانند رفتار با زنان، اما قرار نیست این صحنه‌ها را جدی بگیریم؛ ضمناً مطمئنم این هفته در کن فیلم‌های خشن‌تری هم پخش می‌شوند، و هر روز در تلویزیون چیزهای خشن‌تری می‌بینیم. با این حال واضح است که فیلم شما کن را نگران کرده بود.

بعد از «اروپا» (۱۹۹۱) این اولین فیلمتان است که شخصیت اول مرد دارد.

آیا نوشتن برای یک مرد، به‌خصوص برای مت دیلون متفاوت بود؟ کارگردانی‌اش چطور؟ می‌دانم که در هر فیلم روش به‌خصوصی برای کار کردن با بازیگرهای اصلی‌تان دارید.

مانند «نیمفومانیاک»، اینجا هم ساختار فیلم را به جای روایت در یک دورۀ فشرده‌ی زمانی، بر اساس دوره‌ای طولانی از زندگی یک فرد که در چند بخش روایت می‌شود بنا کرده‌اید. چرا تصمیم گرفتید در فیلم‌های اخیرتان چنین روشی اتخاذ کنید؟

او برای فیلم کار تحقیقی انجام می‌داد؟

تصویری که از جهنم نشان دادید از کجا آمد؟

مشخصاً هنر از جنبه‌های بسیار مهم فیلم است، از عکاسیِ جک گرفته تا معماری‌اش، تا بحث کلی‌اش با ورج دربارۀ هنر. بیشتر اشارات و بازنمایی‌های هنری فیلم به آثار قدیمی مربوط می‌شوند، مثل نقاشی «کلک مدوسا»^[۳] از ژریکو. از آنجایی که هنر در طول تاریخ سابقه‌ای برانگیزاننده (تحریک‌آمیز) داشته، مانند همین نقاشی ژریکو یا هنرمندان قدیمی‌تر مثل میکل‌آنژ^[۴] و کاراواجو^[۵]، مایلم دربارۀ این نقش در فیلم‌هایتان بپرسم. به نوعی این برانگیزانندگی تبدیل به بخش ثابتی از هنر شده، و دلیل خوبی هم دارد. در قرن بیستم از دوشان^[۶] به بعد، به نظر می‌رسد این نقش به عنوان واکنشی سیاسی به جامعه شتاب بیشتری گرفته و عادی‌تر شده است. از این‌همه پیچ‌وخم می‌خواهم به این سؤال برسم: به نظرتان وجود هنرمندانی که عنصر تحریک را در کارهایشان به کار می‌برند، ضروری است؟ آیا وجودشان اکنون بیش از گذشته مهم شده است؟

آیا شما این نوع تحریک را موضعی اخلاقی می‌دانید؟

«خانه‌ای که جک ساخت» فیلم دیگری از شماست که داستانش در آمریکا می‌گذرد، کشوری که خودتان هنوز ندیده‌اید.

اما آیا در فیلم هیچ جنبۀ خاصی از آمریکا وجود ندارد؟ مثلاً برای بسیاری، آمریکا سرزمین قاتلان زنجیره‌ای است. ضمناً به نظر می‌رسد که در فیلم اشاراتی مشخصاً آمریکایی هم وجود دارد، مثل جریان کیتی جنوویز^[۷] که در اپیزود چهارم بازسازی کرده‌اید، آنجا که سیمپل فریاد می‌زند و هیچکس واکنشی نشان نمی‌دهد، آن ماجرا از جنایت‌های معروف دهۀ ۶۰ بود و از موضوعات مهم روان‌شناسی اجتماعی محسوب می‌شد.

در محوطۀ یک بلوک آپارتمانی بزرگ به کیتی جنوویز تجاوز کردند و او را کشتند. بعداً مشخص شد با وجود اینکه بیش از ۶۰ شاهد آنجا بود، هیچکس نه واکنشی نشان داد، نه به پلیس زنگ زد… البته فکر می‌کنم اتفاقاتی مثل این در هر کجای دنیا بیفتد.

الان بد نیست؟

مثل همان اتفاقی که در پایان «ملانکولیا» می‌بینیم که با برخورد یک سیاره به زمین، تمدن به پایان می‌رسد. حس می‌کنید پایان نزدیک است؟ نه فقط به خاطر آنچه که در آمریکا اتفاق می‌افتد، بلکه به این خاطر که به عنوان یک گونه — آنچه که از فیلم‌هایتان هم برداشت می‌شود — ما یک‌جورهایی احمقیم؟

حالا شما فیلمتان را نقدی اجتماعی می‌دانید یا نقدی اخلاقی؟ چون زمینۀ آمریکایی فیلم به بازیگران و زبان محدود نمی‌شود…

حالا که بحث به اینجا رسید، باید بگویم خیلی از کارگردان‌ها هستند که به نظر می‌رسد از شما تأثیر گرفته‌اند و اصلاً با دیدن فیلم‌های شما رشد کرده‌اند. مثلاً می‌توان به یورگوس لانتیموس اشاره کرد؛ شما فیلم‌های او را دیده‌اید؟

و در عوض چه فیلم‌هایی می‌بینید؟

چه چیزی را در آن دوست دارید؟

کمی هم دربارۀ موسیقی صحبت کنیم، اول از همه دیوید بویی، چون شما در فیلم از آهنگ «Fame» از آلبوم «آمریکایی‌های جوان» به عنوان سرنخی موسیقایی استفاده می‌کنید. پیش‌تر در فیلم‌های «داگویل» و «مندرلی» (۲۰۰۵) هم از آهنگ «Young Americans» از همان آلبوم استفاده کرده بودید. تمایل ذاتی جک به تبدیل جنایت‌هایش به هنر هم یادآور آلبوم سال ۱۹۹۵ دیوید بویی به نام «Outside» است که آلبومی مفهومی دربارۀ قتل به‌مثابه هنر بود…

اما تکرار مداوم آهنگ «شهرت» را باید کنایی برداشت کرد یا تحت‌اللفظی؟ جک عکس‌هایش را با نام «آقای فرهیخته» برای روزنامه‌ها می‌فرستد، اما با این حال به نظر نمی‌رسد شهرت انگیزۀ اصلی‌اش باشد. یا شاید قصدتان این بوده که رابطۀ میان شهرت و قاتل زنجیره‌ای را به شکلی هجوآمیز نشان دهید؟

اما شما آلبوم «Young Americans» را دوست دارید.

به نظر من در فیلمتان نوعی ابراز آگاهی از فناپذیری خودتان هم وجود دارد، به‌خصوص آنجا که مونتاژی از فیلم‌هایتان نشان داده می‌شود.

به‌نوعی حس یک فیلم آخر را دارد.

چرا آن مونتاژ را در فیلم قرار دادید؟

چه فیلم‌هایی؟

می‌خواستم دربارۀ باب دیلن هم بپرسم، چون در بعضی صحنه‌ها جک ویدئوی «Subterranean Homesick Blues» را بازسازی می‌کند.

می‌توانید دربارۀ اینکه هنرِ جک به شکل عکاسی نگاتیو درمی‌آید توضیح دهید؟

به همین خاطر او را معمار کردید، و هدف آن گرایشات هنری هم پروراندن شخصیت بود؟

در اپیزود اول فیلم، جک از قربانی آینده‌اش می‌خواهد او را تنها بگذارد، اما او خودش اصرار می‌کند که بماند. هیچ‌وقت کاملاً روشن نمی‌شود که این اولین قتل جک است یا نه، اما دست‌کم من چنین برداشتی داشتم. آیا منظورتان این بود که اگر شخصیت اوما تورمن او را به حال خودش می‌گذاشت، جک او را نمی‌کشت؟ یا حتی شاید اصلاً دست به قتل نمی‌زد؟

شما به نظر خیلی بدبین می‌آیید، اصلاً چیزی هست که امیدوارتان کند؟

بچه‌های خودتان فیلم‌های شما را می‌بینند؟

ولی همین حالا هم برای یک فیلم دیگر برنامه دارید، این‌طور نیست؟

به نظر می‌رسد دوباره قدمی به سوی دگما باشد.

پس قصد دارید فیلمی دربارۀ نظریۀ فیلم بسازید؟